Αν ζητήσετε από έναν γιατρό να ορίσει τον θάνατο, η απάντηση που θα λάβετε έχει αλλάξει τουλάχιστον τρεις φορές τον τελευταίο αιώνα. Κάποτε, όταν η καρδιά σταματούσε να χτυπά, θεωρούνταν ότι ο άνθρωπος είχε πεθάνει, ώσπου μάθαμε να την επαναφέρουμε σε λειτουργία. Κάποτε, η διακοπή της αναπνοής θεωρούνταν οριστικό σημάδι θανάτου, ώσπου εμφανίστηκε ο αναπνευστήρας. Κάθε φορά που η ιατρική αποκτούσε ένα νέο εργαλείο, το όριο ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο μετατοπιζόταν, και άνθρωποι που με τον παλιό ορισμό θα θεωρούνταν νεκρός έβγαιναν από το νοσοκομείο. Η κρυονική ξεκινά από αυτή την παρατήρηση και θέτει το επόμενο ερώτημα: αν το όριο συνεχίζει να μετατοπίζεται, τι ακριβώς ορίζουμε ως θάνατο;
Η πιο ειλικρινής απάντηση είναι ότι ο θάνατος δεν αντιστοιχούσε ποτέ σε ένα και μόνο φυσικό γεγονός. Στην πράξη, ο όρος δηλώνει το σημείο στο οποίο η σύγχρονη ιατρική δεν μπορεί πλέον να παρέμβει αποτελεσματικά. Για να συζητήσουμε με σαφήνεια την κρυονική, πρέπει να διακρίνουμε τις διαφορετικές καταστάσεις που περιγράφονται με αυτή τη λέξη.
Ο θάνατος δεν είναι ένα γεγονός αλλά πολλά
Η ιατρική διακρίνει διαφορετικά στάδια, τα οποία δεν επέρχονται όλα την ίδια στιγμή.
- Ο κλινικός θάνατος επέρχεται όταν σταματούν η καρδιακή λειτουργία και η αναπνοή. Για λίγα λεπτά οι ιστοί παραμένουν ακέραιοι και το άτομο μπορεί συχνά να επανέλθει, με τη βοήθεια της καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης και της απινίδωσης· σε φυσιολογική θερμοκρασία σώματος, τα εγκεφαλικά κύτταρα αρχίζουν να πεθαίνουν εντός περίπου πέντε λεπτών από τη στέρηση οξυγόνου.
- Ο νομικός θάνατος είναι η πιστοποίηση από γιατρό ότι οι ζωτικές λειτουργίες έχουν παύσει, σύμφωνα με τα ισχύοντα κριτήρια. Πρόκειται για νομική και διοικητική πράξη, όχι για βιολογικό γεγονός, και από εκείνη τη στιγμή ο νόμος επιτρέπει την έναρξη της κρυονικής.
- Ο βιολογικός θάνατος είναι μια σταδιακή διαδικασία: τα κύτταρα εξαντλούν το οξυγόνο και την ενέργειά τους, οι δομές διασπώνται και αρχίζει η αποσύνθεση.
Ο ορισμός που έχει πραγματική σημασία
Η κρυονική βασίζεται σε έναν αυστηρότερο, και ίσως πιο ρεαλιστικό, ορισμό. Ένας άνθρωπος δεν έχει χαθεί πραγματικά όταν σταματήσει η καρδιά του, ούτε όταν ένας γιατρός υπογράψει ένα έγγραφο. Θεωρείται οριστικά χαμένος όταν η πληροφορία που κωδικοποιεί την ταυτότητά του, δηλαδή η συγκεκριμένη φυσική δομή του εγκεφάλου που φέρει τη μνήμη και την προσωπικότητα, έχει καταστραφεί πέρα από κάθε πιθανότητα αποκατάστασης. Αυτό ονομάζεται πληροφοριοθεωρητικός θάνατος και αποτελεί πολύ αυστηρότερο κριτήριο από τον νομικό θάνατο. Όσο αυτή η δομή παραμένει υλικά ακέραιη, το άτομο θα μπορούσε κατ’ αρχήν να αποκατασταθεί από μελλοντικές ιατρικές τεχνολογίες ικανές να τη διαβάσουν και να την επιδιορθώσουν. Το γιατί αυτή η δομή θεωρείται το κατάλληλο κριτήριο αναπτύσσεται στο άρθρο «Μνήμη, ταυτότητα και εγκέφαλος».
Το παράθυρο της κρυονικής
Αν τοποθετήσουμε αυτούς τους ορισμούς σε μια χρονογραμμή, προκύπτει ένα χρονικό κενό. Πρώτα επέρχεται ο νομικός θάνατος· ο πληροφοριοθεωρητικός θάνατος ακολουθεί αργότερα, ενδεχομένως πολύ αργότερα, αφού το σώμα έχει ψυχθεί. Όλες οι διαδικασίες της κρυονικής συμβαίνουν μέσα σε αυτό το κενό, το παράθυρο της κρυονικής που απεικονίζεται στο διάγραμμα παρακάτω. Τη στιγμή που δηλώνεται ο νομικός θάνατος, η ομάδα επιφυλακής ξεκινά την ψύξη και την καρδιοαναπνευστική υποστήριξη. Στη συνέχεια, η ομάδα αντικαθιστά το αίμα με κρυοπροστατευτικές ουσίες, επιδιώκοντας να σταθεροποιήσει τη δομή του εγκεφάλου πριν από την προοδευτική αποσύνθεση των ιστών. Οι ουσίες αυτές χρησιμοποιούνται για να αποτρέψουν τον σχηματισμό πάγου στους ιστούς. Με αυτόν τον τρόπο, ο ιστός μπορεί να οδηγηθεί σε μια σταθερή υαλώδη κατάσταση, μια διαδικασία που ονομάζεται υαλοποίηση.
Γι’ αυτό ο χρόνος είναι καθοριστικός. Ο χρόνος αρχίζει να μετρά από τον νομικό θάνατο, και κάθε λεπτό καθυστέρησης επιβαρύνει την ποιότητα της διατήρησης λόγω της κυτταρικής φθοράς. Ιδανικά, η διαδικασία θα άρχιζε αμέσως μόλις σταματούσε η καρδιά, όταν οι ιστοί θα ήταν ακόμη ακέραιοι. Ωστόσο, ο νόμος απαιτεί προηγουμένως τη δήλωση νομικού θανάτου, επομένως ο ρεαλιστικός στόχος είναι να περιοριστεί όσο γίνεται η απώλεια χρόνου μέσα σε αυτό το παράθυρο.
Γιατί αυτή η επανατοποθέτηση αλλάζει την απόφαση
Όταν αντιλαμβάνεται κανείς τον θάνατο ως απώλεια πληροφορίας και όχι ως παύση του καρδιακού παλμού, η επιλογή τίθεται με διαφορετικούς όρους. Η ταφή και η αποτέφρωση οδηγούν στον πληροφοριοθεωρητικό θάνατο· ολοκληρώνουν τη διαδικασία. Η κρυοσυντήρηση είναι η μόνη επιλογή που επιδιώκει να διατηρήσει την πληροφορία ακέραιη όσο παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής επιδιόρθωσης. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς βέβαιος ότι η αναζωογόνηση θα πετύχει, αρκεί να δεχθεί ότι μια πιθανότητα πάνω από το μηδέν είναι προτιμότερη από μια πιθανότητα ίση με το μηδέν.
Σύνοψη: Ο νομικός θάνατος σημαίνει ότι η σημερινή ιατρική έχει σταματήσει τη θεραπεία. Η κρυονική εφαρμόζεται πριν η φθορά καταστρέψει την εγκεφαλική δομή που ενδέχεται να φέρει τη μνήμη και την ταυτότητα.
Εξερευνήστε αυτό το πρακτικό εργαλείο
Χρησιμοποιήστε το διαδραστικό εργαλείο για να εξερευνήσετε το ερώτημα αυτού του άρθρου.
Φόρτωση του διαδραστικού εργαλείου…
Περαιτέρω ανάγνωση