Όταν «το τέλος» είναι απλώς μη αποδεκτό

Κάποιοι άνθρωποι συμφιλιώνονται με τον θάνατο.

Άλλοι κατανοούν πλήρως τι σημαίνει ο θάνατος, αλλά παρ' όλα αυτά δεν τον αποδέχονται.

Αυτό το άρθρο αφορά τη δεύτερη στάση. Όχι την πεποίθηση ότι ο θάνατος μπορεί ήδη να νικηθεί, ούτε την υπόσχεση ότι η κρυονική θα λειτουργήσει. Πρόκειται απλώς για την πεποίθηση ότι η οριστική απώλεια ενός ανθρώπου είναι κάτι κακό και ότι η αποδοχή του θανάτου ως γεγονότος δεν συνεπάγεται πως πρέπει να θεωρείται και επιθυμητή κατάληξη.

Για όποιον χαίρεται τη ζωή, η αντίρρηση δεν είναι δύσκολο να εξηγηθεί. Ο θάνατος αφαιρεί τη σκέψη, την εμπειρία, τις σχέσεις, τα σχέδια και κάθε επιλογή που δεν έχει ακόμη γίνει. Το γεγονός ότι είναι αναπόφευκτος για όλους δεν μετατρέπει αυτές τις απώλειες σε κάτι θετικό.

Ίσως να θέλουν να ζήσουν ακόμη ένα συνηθισμένο πρωινό με τον σύντροφό τους. Ίσως να θέλουν να δουν πώς θα εξελιχθούν τα παιδιά τους. Ίσως απλώς νιώθουν ότι η ζωή τους τούς ανήκει και ότι κανένας φυσικός κύκλος δεν έχει το δικαίωμα να την τερματίσει.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα αίτημα για αθανασία.

Είναι η άρνηση να προσποιείται κανείς ότι ένα ανεπιθύμητο τέλος αποκτά νόημα μόνο και μόνο επειδή είναι γνώριμο.

Η αποδοχή δεν σημαίνει έγκριση

Η λέξη «αποδοχή» κρύβει δύο διαφορετικές ιδέες.

Η πρώτη αφορά την πραγματικότητα των γεγονότων. Ένας άνθρωπος μπορεί να κατανοήσει ότι θα πεθάνει υπό τις σημερινές συνθήκες, να προετοιμαστεί για αυτή την πιθανότητα και να μιλήσει ειλικρινά με τους ανθρώπους γύρω του.

Η δεύτερη είναι αξιολογική. Η δεύτερη προϋποθέτει ότι ο άνθρωπος θεωρεί τον θάνατο κατάλληλο, αναγκαίο ή, με κάποιον τρόπο, καλό για τον ίδιο.

Η πρώτη δεν συνεπάγεται τη δεύτερη.

Την ίδια διάκριση κάνουμε και σε πολλές άλλες περιπτώσεις. Μια ασθένεια μπορεί να είναι σήμερα αθεράπευτη χωρίς να γίνεται επιθυμητή. Μια καταιγίδα μπορεί να είναι αναπόφευκτη χωρίς να γίνεται ευπρόσδεκτη. Το να αναγνωρίζει κανείς έναν περιορισμό δεν είναι το ίδιο με το να τον επαινεί.

Ο ισχυρισμός «ο θάνατος είναι φυσικός» δεν λύνει ούτε αυτό το ζήτημα. Το ότι κάτι είναι φυσικό περιγράφει την προέλευσή του. Δεν λέει τίποτα για το αν πρέπει να το διαφυλάξουμε, να το αποτρέψουμε ή να το παρακάμψουμε.

Η γήρανση, οι λοιμώξεις και η ανεπάρκεια οργάνων είναι επίσης φυσικές. Μεγάλο μέρος της ιατρικής υπάρχει ακριβώς επειδή η φύση δεν υπηρετεί πάντοτε όσα θεωρούν σημαντικά οι άνθρωποι.

Κάποιοι βρίσκουν πραγματική παρηγοριά στο να βλέπουν τον θάνατο ως μέρος μιας ευρύτερης τάξης πραγμάτων. Αυτή η οπτική αξίζει σεβασμό. Δεν υποχρεώνει όμως τους υπόλοιπους ανθρώπους να αισθάνονται με τον ίδιο τρόπο.

Ένας άνθρωπος μπορεί να αντιμετωπίζει τον θάνατο με ηρεμία και παρ' όλα αυτά να προτιμά να μην πεθάνει. Μπορεί να στέκεται δίπλα σε έναν συγγενή που πεθαίνει χωρίς να εξωραΐζει την απώλεια. Μπορεί να πενθεί χωρίς να αναζητά ένα δίδαγμα που κάνει τον θάνατο αποδεκτό.

Δεν υπάρχει εδώ κάποια «σωστή» συναισθηματική στάση.

Τι σχέση έχει αυτό με την κρυονική

Η κρυονική δεν καταργεί τον θάνατο. Αλλάζει όμως τις επιλογές όταν η σημερινή ιατρική έχει εξαντλήσει τις δυνατότητές της.

Μετά τον νομικό θάνατο, η κρυοσυντήρηση στοχεύει να επιβραδύνει την αποσύνθεση και να διαφυλάξει όσο το δυνατόν περισσότερο από τη φυσική δομή του εγκεφάλου. Η ελπίδα είναι ότι η τεχνολογία του μέλλοντος ίσως μπορέσει να αποκαταστήσει τις βλάβες, να επαναφέρει τον άνθρωπο στη ζωή και να θεραπεύσει την αρχική αιτία του θανάτου.

Κανείς δεν μπορεί σήμερα να αποδείξει ότι αυτό θα πετύχει σε έναν άνθρωπο. Η προσπάθεια ίσως διαφυλάξει πολύ λίγα. Η απαιτούμενη τεχνολογία αποκατάστασης ίσως να μη γίνει ποτέ διαθέσιμη. Επιπλέον, ο φορέας που αναλαμβάνει τη φροντίδα πρέπει να παραμείνει λειτουργικός για χρονικό διάστημα που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει.

Ωστόσο οι εναλλακτικές έχουν σημασία. Η ταφή και η αποτέφρωση επιτρέπουν ή προκαλούν την αμετάκλητη απώλεια των δομών που εμπλέκονται στη μνήμη και την ταυτότητα. Έτσι εξαλείφουν οριστικά κάθε βιολογική δυνατότητα διατήρησης.

Η κρυοσυντήρηση αφήνει αυτή τη δυνατότητα ανοιχτή, όσο αβέβαιη κι αν είναι.

Για όποιον θεωρεί το τέλος μη αποδεκτό, αυτή η διαφορά μπορεί να αρκεί για να δράσει. Δεν χρειάζεται να πιστεύει ότι η αναβίωση είναι σίγουρη. Χρειάζεται μόνο να προτιμά μια αβέβαιη προσπάθεια από μια κατάληξη χωρίς κανέναν δρόμο επιστροφής.

Αυτή η προτίμηση δεν αποδεικνύει ότι η κρυονική αξίζει το κόστος της για όλους. Εξηγεί γιατί η επιλογή της μπορεί να είναι λογικά συνεπής.

Από τις συζητήσεις μας με μέλη προκύπτει ότι το κίνητρο σπάνια είναι μια αφηρημένη προσκόλληση στην έννοια του «μέλλοντος». Πιο συχνά, ξεκινά από τη σύνδεση με μια ζωή που ήδη υπάρχει.

Οι άνθρωποι θέλουν να παραμείνουν με όσους αγαπούν. Είναι περίεργοι για όσα θα ανακαλύψει η ανθρωπότητα. Έχουν σχέδια που θα ήθελαν να συνεχίσουν αν τους δινόταν η ευκαιρία. Ή απλώς δεν καταλαβαίνουν γιατί πρέπει να εγκαταλείψουν μια ζωή που εκτιμούν, χωρίς να διαφυλάξουν τη μόνη επιλογή που απομένει.

Το μέλλον που φανταζόμαστε δεν χρειάζεται να είναι τέλειο. Αρκεί να περιέχει μια ζωή που ο άνθρωπος θα θεωρούσε άξια βίωσης.

Η άρνηση δεν είναι απάρνηση της πραγματικότητας

Υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να αρνείται κανείς τον θάνατο και στο να αρνείται να τον εγκρίνει.

Η άρνηση της πραγματικότητας κρύβει τα γεγονότα. Σαν να μπορούσαν να αγνοηθούν η ασθένεια, η γήρανση και η πάροδος του χρόνου. Μια σοβαρή απόφαση για κρυονική κάνει το αντίθετο.

Απαιτεί από τον άνθρωπο να αντιμετωπίσει τον νομικό θάνατο, πιθανές καθυστερήσεις, βιολογική βλάβη και την απουσία οποιασδήποτε αποδεδειγμένης μεθόδου αναβίωσης. Απαιτεί την υπογραφή εγγράφων για ένα γεγονός που ο άνθρωπος ελπίζει να μη συμβεί για πολλές δεκαετίες.

Η δήλωση ενημερωμένης συναίνεσης της Tomorrow.bio αναφέρει σαφώς ότι η αναζωογόνηση ίσως να μην καταστεί ποτέ εφικτή. Η επιθυμία επιβίωσης δεν εξαλείφει αυτή την αβεβαιότητα.

Ούτε το να θεωρεί κανείς τον θάνατο μη αποδεκτό σημαίνει να απαιτεί από τη σημερινή ιατρική να παρατείνει την ταλαιπωρία με κάθε κόστος.

Ένας άνθρωπος μπορεί να παίρνει προσεκτικές αποφάσεις για τη φροντίδα στο τέλος της ζωής και παράλληλα να ζητά κρυοσυντήρηση μετά τον νομικό θάνατο. Το πρώτο αφορά το τι πρέπει να κάνει η ιατρική όσο η αποκατάσταση παραμένει εφικτή με τα σημερινά μέσα. Το δεύτερο εξετάζει αν μπορεί να διαφυλαχθεί κάτι από τον άνθρωπο για ένα μέλλον στο οποίο ίσως καταστούν εφικτές περισσότερες παρεμβάσεις.

Είναι συναφείς αποφάσεις, αλλά δεν είναι η ίδια απόφαση.

Σε αυτό το πλαίσιο, «μη αποδεκτό» δεν χρειάζεται να σημαίνει πανικό ή οργή. Μπορεί να σημαίνει κάτι πιο νηφάλιο: αναγνωρίζω τι συμβαίνει, αλλά δεν θα επιλέξω την αμετάκλητη καταστροφή όσο υπάρχει άλλη δυνατότητα.

Η ειλικρινής εκδοχή της ελπίδας

Η έντονη επιθυμία δεν αποτελεί απόδειξη.

Ένας άνθρωπος μπορεί να επιθυμεί την αναβίωση περισσότερο από οτιδήποτε άλλο και παρ' όλα αυτά να μην έχει έναν αξιόπιστο τρόπο να εκτιμήσει την πιθανότητά της. Η διαδικασία περιλαμβάνει πάρα πολλές άγνωστες παραμέτρους, από την κατάσταση του εγκεφάλου πριν από την ψύξη έως τις δυνατότητες μιας μελλοντικής κοινωνίας.

Το ειλικρινές επιχείρημα για την κρυονική δεν πρέπει να συγκαλύπτει αυτά τα κενά.

Ούτε χρειάζεται να το κάνει.

Η επιλογή δεν είναι ανάμεσα σε εγγυημένη αναβίωση και βέβαιο θάνατο. Είναι ανάμεσα στη διαφύλαξη όσων μπορούν ακόμη να διατηρηθούν και στην καταστροφή των υπόλοιπων δομών.

Η μία επιλογή ίσως αποτύχει. Η άλλη εξαλείφει την επιλογή.

Η αξία αυτής της διαφοράς εξαρτάται από τις προτεραιότητες κάθε ανθρώπου. Εξαρτάται από πόσο έντονα εκτιμά τη συνέχιση της ζωής, τι του κοστίζει η ρύθμιση και αν θεωρεί τη διαδικασία και τον φορέα αρκετά αξιόπιστους για να στηρίξουν την ελπίδα του.

Γι' αυτό και το επιχείρημα στο γιατί μια πιθανότητα 1% είναι απείρως καλύτερη από 0% αφορά, τελικά, τη διαφορά ανάμεσα στο να υπάρχει έστω μια πιθανότητα και στο να μην υπάρχει καμία. Δεν αποδεικνύει ότι κάποιος γνωρίζει την πραγματική πιθανότητα αναβίωσης.

Θα έπρεπε να μπορούμε να κρατάμε ταυτόχρονα και τις δύο ιδέες: τα στοιχεία είναι ανεπαρκή, και η εναπομένουσα πιθανότητα μπορεί ακόμη να έχει τεράστια σημασία.

Έχετε το δικαίωμα να θέλετε να συνεχίσετε

Κανένα επιστημονικό εύρημα δεν μπορεί να υπαγορεύσει πόσο πρέπει να εκτιμά ένας άνθρωπος τη συνέχιση της δικής του ζωής.

Κάποιοι δεν θέλουν κρυονική. Ίσως βλέπουν τον θάνατο ως ολοκλήρωση, πιστεύουν σε μια ζωή μετά τον θάνατο, αμφιβάλλουν αν ο άνθρωπος που θα αναβίωνε θα ήταν ακόμη ο ίδιος ή κρίνουν ότι η αβεβαιότητα δεν αξίζει τα χρήματα και την προσπάθεια.

Αυτές είναι πραγματικές στάσεις.

Όμως και η αντίθετη στάση είναι εξίσου θεμιτή. Ένας άνθρωπος έχει το δικαίωμα να πει ότι αυτή η ζωή, αυτό το μυαλό και αυτές οι σχέσεις δεν είναι αντικαταστάσιμα γι' αυτόν. Έχει το δικαίωμα να θέλει περισσότερο χρόνο χωρίς να παρουσιάζει αυτή την επιθυμία ως καθήκον προς την ανθρωπότητα.

Ο ρόλος της Tomorrow.bio δεν είναι να λέει στους ανθρώπους ότι πρέπει να θεωρούν τον θάνατο μη αποδεκτό. Είναι να κάνει την κρυοσυντήρηση διαθέσιμη σε όσους ήδη γνωρίζουν ότι θέλουν την προσπάθεια, και να περιγράφει αυτή την προσπάθεια χωρίς να μετατρέπει την αβεβαιότητα σε υπόσχεση.

Αν κάποιος την επιλέξει, η επιθυμία πρέπει τελικά να γίνει πρακτική. Η ιδιότητα μέλους, η χρηματοδότηση, τα στοιχεία επικοινωνίας σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης και η ενημέρωση της οικογένειας είναι σημαντικά, επειδή η κρυοσυντήρηση δεν οργανώνεται μόνο με την πρόθεση.

Η απαιτούμενη προετοιμασία περιγράφεται στα έγγραφα που πρέπει να έχετε διαθέσιμα.

Αφού γίνουν αυτές οι διευθετήσεις, η απόφαση δεν χρειάζεται να κυριαρχεί στην καθημερινότητα. Μπορεί να παραμείνει αυτό που προορίζεται να είναι: μια εναλλακτική απέναντι σε ένα τέλος που ο άνθρωπος δεν επιλέγει οικειοθελώς.

Η σαφέστερη εκδοχή αυτής της στάσης είναι και η πιο σύντομη.

Ξέρω ότι η κρυονική μπορεί να αποτύχει. Ξέρω ότι κανείς δεν μπορεί να μου υποσχεθεί ότι θα επιστρέψω. Αλλά η ζωή μου έχει σημασία για εμένα, και προτιμώ μια αβέβαιη προσπάθεια από καμία προσπάθεια καθόλου.

Δεν απαιτείται τίποτα πιο περίπλοκο.

Περισσότερα άρθρα

• Ο φόβος και η ελπίδα σε σωστή αναλογία
• Τι απαιτεί μια ειλικρινής δέσμευση
• Γιατί αρκεί η επιθυμία για περισσότερη ζωή